Van ‘show don’t tell’, handen in John Williams’ Stoner

Waar schrijvers het over hebben als ze het over showing en telling hebben? Pak de roman Stoner van John Williams er maar eens bij. Williams schrijft met een kleine camera in de punt van zijn pen.  Bij scènes over de grootste, allesbepalende ‘life events’, zoomt Williams daarmee vaak in op kleine, maar O zo veelzeggende details. In het bijzonder op de handen van zijn personages. Waarom? Showing! Waarom handen? Vraag het een portretfotograaf: Handen vertellen meer dan gezichten, handen zetten geen maskers op, handen veinzen niet. Handen hangen bleek en krachteloos langs lichamen, handen trommelen met nerveuze vingers op tafelbladen, handen ballen zich tot vuisten totdat de knokkels wit zien.

In de roman Stoner, het levensverhaal van William Stoner, de boerenzoon die universitair docent wordt, komen de eerste handen close-up in beeld op bladzijde twaalf. Vader Stoner doet zijn zoon het voorstel in de stad te gaan studeren:

William legde zijn handen op het tafelkleed, dat onder het lamplicht dof glansde. Hij was nog nooit verder van huis geweest dan Booneville, vijfentwintig kilometer verderop. Hij slikte om zijn stem onder controle te houden.

Willen jullie echt dat ik ga? Vraagt William zijn ouders.

Zijn vader verplaatste zijn gewicht op de stoel. Hij keek naar zijn dikke, eeltige vingers, met kloven waarin het stof zo diep zat dat het niet kon worden weggewassen. Hij vouwde zijn vingers samen en hield ze boven tafel, bijna alsof hij aan het bidden was.

Vader antwoordt:

…’Soms als ik op het land ben denk ik…’ Hij zweeg even. Zijn vingers spanden zich en zijn gesloten handen vielen op de tafel neer. ‘Denk ik…’ Hij keek fronsend naar zijn handen en schudde zijn hoofd. ‘Komend voorjaar ga jij naar de universiteit. Je moeder en ik zullen ons wel redden.’

Verderop in het boek en eenmaal aan de universiteit besluit Stoner het voorbestemde pad te verlaten en de studie landbouw in te ruilen voor een studie Engelse taal en letterkunde. Hij volgt daarmee zijn hart, maar het is een slag voor zijn ouders.

Vader Stoner:

Als jij vindt dat je hier moet blijven en je boeken moet bestuderen, dan moet je dat doen. Je moeder en ik redden ons wel.’ Zijn moeder keek hem aan, maar zag hem niet. Ze had haar ogen dichtgeknepen. Ze ademde zwaar; haar gezicht vertrok alsof ze pijn had en haar tot vuisten samengeknepen handen waren tegen haar wangen gedrukt. Verbaasd besefte Stoner dat ze huilde.

En zo blijven de handen in deze roman het verhaal vertellen:

Als hij het meisje ontmoet dat zijn vrouw zal worden, zijn toekomstige echtgenote in een rampzalig huwelijk, en hij haar vraagt of hij nog eens langskomen mag:

‘O,’ zei ze. ‘Nou.’ Ze had haar dunne vingers in haar schoot samengevouwen, en daar waar de huid gespannen stond, kleurden de knokkels wit. Op de rug van haar hand zaten heel bleke plekken.

Als hij in conflict raakt met zijn collega Lomax:

In zijn stoel hangend keek Lomax recht voor zich uit, terwijl hij met zijn lange witte vingers op het spiegelende tafelblad trommelde.

Als hij Katherine Driscoll ontmoet, de studente met wie hij een affaire krijgt. De vrouw van wie hij houdt en van wie hij leert wat liefde kan betekenen.

…haar ogen schitterden en ze vouwde haar handen boven de tafel en ontvouwde ze weer. William Stoner trok een stoel naar voren en leunde aandachtig haar kant op. Ze waren zo dicht bij elkaar dat hij zijn hand kon uitstrekken om haar aan te raken.

Als hun geheime verhouding uitkomt en hij weet dat het nu onmogelijk wordt haar nog te zien:

…dat hij het meisje Driscoll zou moeten ontslaan en waarschuwde dat er een schandaal uit zou kunnen ontstaan.’
‘Nee,’ zei Stoner. Zijn handen deden pijn op de plek waarmee hij de leren leuningen van de fauteuil vastklemde.

En als hij op de laatste bladzijden sterft. Ook dat vertelt Williams niet, hij laat het zien. Waarmee hij het laat zien, dat laatste moment waarop het leven William Stoner verlaat? Met een close-up van Stoners handen, zijn handen die verslappen:

Zijn vingers verslapten, en het boek dat ze hadden vastgeklemd gleed langzaam en toen snel over het roerloze lichaam en viel de stilte van de kamer in.

Het zijn deze veelzeggende beelden – en nog veel meer – die Stoner tot zo’n ontroerend boek maken.

Stoner
John Williams
Vertaald uit het Amerikaans door Edzard Krol
Lebowsky Publishers, Amsterdam 2013
ISBN 9789048813834

Advertenties