Canto Ostinato in hout en metaal

‘Ik ben de tijd, en ik heb de tijd’, zei componist Simeon ten Holt (1923-2012) ooit in een Volkskrant interview. En in zekere zin gaat elke uitvoering van Canto Ostinato over tijd. Maar niet over de tijd van de klok. Canto Ostinato bevrijdt juist van de klok. Repeterende muzikale motieven, langzaam verschuivende lagen, steeds diezelfde puls. Ze doen de tijd als het ware oplossen, vloeibaar worden. In de woorden van Simeon ten Holt: ‘Tijd wordt tot ruimte, waarin het muzikale object gaat zweven’.

Voordat Simeon ten Holt Canto schreef, componeerde hij in een modernistische stijl, volgens strenge regels. Moeilijk toegankelijke, atonale muziek. Later noemde hij die periode zijn artistieke winter, zijn vriesnacht. De muziek die hij had gemaakt, bestempelde hij als muziek van hoofd en verstand. Maar toen opeens, tussen 1973 en 1976, componeerde hij in het diepste geheim iets heel anders. Voordat het Canto Ostinato heette, noemde hij het Perpetuum. Hij improviseerde op de piano. Daar begon het mee. Zijn artistieke winter ging langzaam over in een lente…

Vrijheid
Waar het idee vandaan kwam wist hij zelf niet. Volgens ten Holt was er geen allereerste gedachte. ‘Het ontstond uit een nevelvlek die geleidelijk uitkristalliseerde’, zei hij in een interview met Wilma de Rek. ‘Alles is ontstaan uit zo’n nevelvlek. De aarde, de sterren, en zo was het ook met dit stuk.’

Canto Ostinato is immens populair geworden. Het trok een steeds groter publiek. Mensen omschreven het als hypnotiserend, meditatief, troostend en helend. Men luisterde er zittend naar, maar ook liggend op matrasjes, met gesloten ogen, tijdens zogenaamde ligconcerten. Er werden recordaantallen cd’s verkocht.

Canto werd uitgevoerd in concertzalen en kerken, maar ook in stationshallen en parken. Steeds nieuwe versies. Steeds nieuwe combinaties van instrumenten. Twee, vier of zes piano’s. Marimba’s, saxofoonensemble, kerkorgel en beiaard. Want hoewel Simeon ten Holt zijn Canto Ostinato met de grootste precisie noteerde, gaf hij een eindeloze vrijheid aan de musici.

Simeon ten Holt schreef de partituur op grote vellen papier, met de hand, met een Rotring-pen. Een verfijnd handschrift. Centraal staan twee wat vetter geschreven notenbalken, daaronder en daarboven dunner geschreven varianten. Veel gedeelten zijn voorzien van herhalingstekens. Aan de musici de keuze welke varianten zij spelen, hoe vaak ze fragmenten herhalen en of ze die fluisterzacht dan wel voluit spelen.

Genieten
Zo is elke uitvoering van Canto Ostinato nieuw. De lengte varieert van zestig minuten tot meerdere uren. Deze uitvoering is dubbel uniek. Dit is de eerste keer dat het wordt gespeeld op vijf marimba’s en twee vibrafoons. De Percussion Friends maakten eerder een versie voor twee marimba’s, twee vibrafoons en piano. Met Ivo Janssen (piano) zetten ze die op cd. Speciaal voor dit TROMP-concert bij Piet Hein Eek vroegen zij de Franse slagwerkgroep SR9 om hen met drie marimba’s te versterken.

Ramon Lormans van Percussion Friends legt uit hoe dat ging. ‘Als je dit stuk met meerdere spelers doet, kun je dingen vastleggen, afspraken maken. Maar wij vinden het leuker om veel aan het toeval over te laten.’ Hij benadrukt dat Canto een grote concentratie vergt. ‘Het publiek mag wegdromen, wij moeten gefocust blijven. Hoewel…’, voegt hij eraan toe, ‘met zoveel spelers kan elk van ons misschien af en toe even rust nemen. Genieten van wat de anderen doen.’

Concert vond plaats op 23 november in het kader van TROMP @ Piet Hein Eek

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s